του Τζέιμς Κάμερον
με τους Σαμ Ουόρθινγκτον, Σιγκούρνι Ουίβερ, Μισέλ Ροντρίγκεζ, Τζιοβάνι Ρίμπιζι. Ζόι Σαλντάνα
H πρώτη φορά που παρακολούθησα μια ταινία σε τεχνολογία 3D, ήταν πριν καμιά 15αρια χρόνια όταν είχα δει μια ταινία τρόμου γυρισμένη σ’ αυτό το format. Δε μπορώ να πω πως μου είχε κάνει ιδιαίτερη εντύπωση, μάλλον επειδή η 3D τεχνολογία ήταν ακόμα σε εμβρυακό στάδιο. Αλλά πάντοτε στην άκρη του μυαλού μου υπήρχε η σκέψη, πως αργά η γρήγορα, θα ζούσα την απόλυτη 3D κινηματογραφική εμπειρία.
Η ώρα έφτασε λοιπόν. Η τεχνολογία έχει πλέον τελειοποιήσει κάθε λεπτομέρεια του 3D format. Και φυσικά δε με εκπλήσσει, το ότι ο πρώτος που χρησιμοποίησε αυτή τη τεχνολογία είναι ο πλέον πρωτοπόρος -σε θέματα special effects- σκηνοθέτης: Μιλάμε για τον James Cameron και το τελευταίο του δημιούργημα “Avatar”.
Προσπαθώ ακόμα να βάλω σε μια σειρά τις σκέψεις μου, καθώς το κείμενο το γράφω λίγες ώρες αφότου πρωτοείδα την ταινία, όμως το κάνω επίτηδες καθώς θέλω να αποτυπώσω την πρώτη εντύπωση, διότι εκεί ακριβώς βρίσκεται για μένα η ουσία της ταινίας. Στο τι εντύπωση σου έκανε, και όχι στο πως την ερμηνεύεις. Εξάλλου, δεν υπάρχουν και πολλά να ερμηνεύσεις…
Το “Avatar” για μένα λειτουργεί σε δύο επίπεδα.
Πρώτο: η επιφάνεια- το look.
Ό,τι και να γράψω θα’ ναι λίγο. Πρέπει να πάει κάποιος να δει τη ταινία για να καταλάβει τι εννοώ. Αυτός είναι ο κινηματογράφος του μέλλοντος. Όχι του μακρινού μέλλοντος, αλλά του πολύ κοντινού. Προβλέπω πω σε κανα-δυο χρόνια όλες οι big budget κινηματογραφικές παραγωγές - ανεξάρτητα σε ποιο είδος θα ανήκουν- θα γυρίζονται μ’ αυτή τη τεχνολογία. Και ο λόγος είναι απλός. Είναι αυτό που θα ζητάει το κοινό. Ένας κινηματογράφος 3D με όλη τη σημασία της λέξης. Ρεαλισμός του effect σε τέτοιο βαθμό που ο θεατής θα έχει την αίσθηση πως είναι μέσα στην ταινία.
Από τα πρώτα δέκα λεπτά του “Avatar” δεν θυμάμαι απολύτως τίποτα! Δεν παρακολουθούσα την υπόθεση, τους διαλόγους. Απλά κοίταζα την ταινία, προσπαθώντας να συνειδητοποιήσω που τελειώνουν οι διαστάσεις της αίθουσας όπου βρισκόμουν και που αρχίζουν οι εικόνες της ταινίας. Δεν μπορούσα να ξεχωρίσω: ήμουν μέσα στη ταινία! Δεν μπορώ να πω τίποτε άλλο, διότι πολύ απλά με λόγια μου είναι αδύνατο να εξηγήσω αυτή την εμπειρία. Πρέπει κάποιος να το βιώσει για να το καταλάβει. Απλά ξέρω πως αυτή η ταινία είναι η αρχή για μια νέα μορφή κινηματογράφου.
Αφού λοιπόν ξεπέρασα το σοκ των πρώτων δέκα λεπτών, άρχισα να παρακολουθώ πραγματικά την ταινία, συγκεντρωμένος πλέον στο άλλο επίπεδό της: το περιεχόμενο.
Δυστυχώς σ’αυτή τη πτυχή του, το “Avatar” είναι ένα άδειο μπουκάλι. Το ένα κλισέ μετά το άλλο. Αν ήθελα να το υπεραπλουστεύσω, θα το περιέγραφα ως “μια πολεμική περιπέτεια στη ζούγκλα του Αμαζονίου, το έτος 2200”.
Η υπόθεση είναι περίπου η εξής: Βρισκόμαστε στο μέλλον, σε μια αδιευκρίνιστη χρονολογία (εκτός και αν η χρονολογία ειπώθηκε στα πρώτα δέκα λεπτά της ταινίας που βρισκόμουν σε νιρβάνα). Το ανθρώπινο γένος έχει επεκτατικές τάσεις προς άλλους πλανήτες, ύστερα από τη καταστροφή της μητέρας Γης.
Μια αποστολή γήινων, η οποία αποτελείται από επιστήμονες, πολιτικούς-businessmen και στρατιωτικούς, προσεγγίζει μια περιοχή ενός πλανήτη ονόματι Pandora, η οποία χαρακτηρίζεται από ένα απίστευτα εξελιγμένο οικοσύστημα. Πιο συγκεκριμένα, αυτό το οικοσύστημα (ζώα, βλάστηση, νερό, τα πάντα) λειτουργεί ως ένα δίκτυο πληροφοριών και ενέργειας, στο οποίο έχουν πρόσβαση οι κάτοικοι της περιοχής.
Οι κάτοικοι είναι κάποια “ανθρωποειδή” όπως τα χαρακτηρίζουν οι γήινοι: διάφορες φυλές πλασμάτων, τα οποία είναι μπλε στο δέρμα, με ανθρώπινη όψη, τριπλάσιο μέγεθος από τους γήινους, και μερικά εξωγήινα χαρακτηριστικά όπως ουρά, μυτερά αυτιά, κοφτερά δόντια, και -πάνω απ’όλα- μια μακριά κοτσίδα η οποία συνδέει το νευρικό τους σύστημα με το “δίκτυο” του δάσους.
Οι γήινοι θέλουν να προσεγγίσουν τους εξωγήινους ιθαγενείς για διάφορους λόγους.
Οι επιστήμονες, όπως η Dr. Grace Augustine (Sigourney Weaver), θέλουν να μελετήσουν αυτό το φυσικό δίκτυο πληροφοριών και ενέργειας, και κυρίως ενδιαφέρονται για τον κεντρικό “επεξεργαστή” του οικοσυστήματος, ένα γιγαντιαίο δέντρο που το ονομάζουν “το δέντρο των ψυχών”.
Τα υπόλοιπα μέλη της αποστολής (στρατιωτικοί, businessmen) ενδιαφέρονται μόνο για το κέρδος που μπορούν να βγάλουν, το οποίο θεωρούν πως είναι ανεκτίμητο, καθώς στην περιοχή που κατοικούν οι ιθαγενείς βρίσκονται τεράστια κοιτάσματα ενός πανάκριβου ορυκτού. Θα μπορούσε να πει κάποιος, πως λειτουργούν με την ίδια λογική που λειτουργούν οι σημερινές αμερικανικές αποστολές σε χώρες της Μέσης Ανατολής.
Προκειμένου λοιπόν να προσεγγίσουν “διπλωματικά” τους ιθαγενείς, οι γήινοι έχουν δημιουργήσει την τεχνολογία του “avatar”. Ένα avatar είναι κάτι σαν κλώνος, ένα πλάσμα-αντίγραφο ενός γήινου εθελοντή, προσομοιωμένο στα χαρακτηριστικά των εξωγήινων. Έτσι, για παράδειγμα, η Dr. Augustine έχει το δικό της (8-μετρο σε ύψος) avatar, το ίδιο και ο βοηθός της, το ίδιο και ο πεζοναύτης-εθελοντής Jake Sully -ο ήρωας της ταινίας.
Χρησιμοποιώντας τα avatar, οι γήινοι προσπαθούν να προσεγγίσουν μια τοπική φυλή ιθαγενών, τους Navi. Η συγκεκριμένη φυλή (όπως και οι υπόλοιπες φυλές των εξωγήινων) δε διαφέρει ούτε στο ελάχιστο με οποιαδήποτε φυλή Ινδιάνων σε οποιοδήποτε δάσος της ζούγκλας του Αμαζονίου. Μιλάνε μια γλώσσα που ακούγεται ινδιάνικη, φοράνε ελάχιστα ρούχα, κυνηγάνε την τροφή τους με βέλη και τόξα, και όταν σκοτώνουν το θήραμα, το ευχαριστούν με μια τελετουργική προσευχή, επιστρέφοντας τη ψυχή του στο οικοσύστημα, κρατώντας μόνο τη σάρκα του.
Οι Navi καταλαβαίνουν πως συναναστρέφονται με ψεύτικα σώματα, με κλώνους οι οποίοι είναι συνδεδεμένοι μ’ένα γήινο σώμα σ’έναν απομακρυσμένο θάλαμο. Παρόλα αυτά είναι αρκετά δεκτικοί προς τους γήινους, επιτρέποντάς τους να εισέλθουν στη κοινωνία τους.
Πιο ενεργά απ’ όλους θα εμπλακεί στη καθημερινότητα των Navi ο πεζοναύτης, Jake Sully.
Κάπου εδώ αρχίζουν τα κλισέ, το ένα μετά το άλλο. Οι σχέσεις του Sully με τους Navi περνάνε από τα εξής προβλέψιμα στάδια:
- Με την ωραία πολεμίστρια για παράδειγμα:
Πρώτο στάδιο• αυτός γουστάρει, αυτή δε γουστάρει.
Δεύτερο στάδιο• αυτή του μαθαίνει πράγματα αλλά εξακολουθεί να μη γουστάρει, αυτός συνεχίζει να γουστάρει.
Τρίτο στάδιο• αυτή αρχίζει σιγά-σιγά να γουστάρει, αυτός συνεχίζει να γουστάρει.
Στο τέλος γουστάρουν και οι δύο, οπότε αναπόφευκτα καταλήγουμε στη “σκηνή του ζευγαρώματος”.
Αυτή η προβλέψιμη φόρμουλα του τύπου: α) δεκτικότητα - μη δεκτικότητα β) δεκτικότητα - σταδιακή δεκτικότητα γ) δεκτικότητα κι από τις δύο πλευρές, χαρακτηρίζει τις σχέσεις του Sully όχι μόνο με τους Navi, αλλά και με ορισμένους από τους γήινους.
Στο τέλος της ημέρας, η υπόθεση είναι η ίδια χιλιοειπωμένη ιστορία του λευκού-πολιτισμένου-ανθρώπου, ο οποίος εισέρχεται σε μια κοινωνία ιθαγενών, και σταδιακά δένεται μαζί τους, μέχρι που γίνεται “ένας απ’αυτούς”.
Επειδή όμως η ιστορία πρέπει να καταλήξει κάπου, και μιλάμε για χολιγουντιανή παραγωγή, δεν εξεπλάγην όταν η κλιμάκωση του τελευταίου μισάωρου ήταν ακριβώς όπως την είχα προβλέψει μια ώρα πριν:
Οι συμφεροντολόγοι πολιτικοί και στρατιωτικοί της αποστολής, χάνουν την υπομονή τους ύστερα από τρεις μήνες αναμονή, και αποφασίζουν πως με τη “διπλωματία” οι Navi δεν πρόκειται να φύγουν, για να έρθουν οι μπουλντόζες των γήινων και να αρχίσουν να συλλέγουν τον ορυκτό πλούτο. Οπότε ο στρατός εφορμά, και αρχίζει να καταστρέφει ό,τι βρει μπροστά του.
Οι επιστήμονες και o Jake Sully παίρνουν το πλευρό των Navi, και πολεμούν ενάντια στη φυλή τους.
Χωρίς να φανερώνω πολλά για το τέλος, το μόνο που θα πω είναι πως πρόκειται για ένα παραδοσιακό, χολιγουντιανό happy ending, το οποίο αφήνει και “παράθυρο” για ένα sequel. Το οποίο sequel μάλιστα ο James Cameron το έχει ήδη ανακοινώσει (απ’ ό,τι διαβάζω)…
Αλλά, θέλω να αφήσω στην άκρη όλες αυτές τις συμβατικότητες της ιστορίας και των χαρακτήρων. Διότι στο τέλος της ημέρας, αυτά δεν έχουν ιδιαίτερη σημασία. Αυτό που έχει ιστορική -χωρίς ίχνος υπερβολής- σημασία είναι η τεχνολογία της ταινίας.
Σε είκοσι χρόνια από τώρα, όταν αυτή η τεχνολογία θα είναι έχει προοδεύσει σε δυσθεώρητο βαθμό, και θα βιώνουμε τις κινηματογραφικές ταινίες σαν να είμαστε οι πρωταγωνιστές, όπως ακριβώς είναι τα σημερινά “first person RPG pc-games”, θα κοιτάμε πίσω στο “Avatar” και θα το μνημονεύουμε -ή θα το καταριόμαστε-, καθώς αυτή η ταινία είναι η απαρχή μιας νέας κινηματογραφικής εποχής. “Καλής” ή “κακής”, αυτό είναι θέμα γούστου και προσέγγισης του καθενός.
Όμως, και επίσημα πλέον, το “Avatar” σηματοδοτεί το πέρασμα στο επόμενο στάδιο. Και επειδή είμαι αρκετά ρομαντικός, φοβάμαι πως “το επόμενο στάδιο” είναι ο θάνατος του film, προς χάριν της ψηφιακής τεχνολογίας.
Ανδρέας Λούβης
Δείτε το trailer
POWERED BY MYFILM.GR