Αναμφίβολα μεταξύ των πλέον εμβληματικών μορφών της τελευταίας 50ετίας, ο Bob Dylan παραμένει ένα φαινόμενο που ναι μεν καταγράφεται, δύσκολα όμως ερμηνεύεται. Τα γεγονότα είναι ίσως ο μόνος αξιόπιστος μπούσουλας, μιας πορείας μοναδικής όπως ο ίδιος.
Γεννήθηκε ως Robert Allen Zimmerman στις 24 Μαΐου 1941 στη Μινεσότα. Από την πλευρά του πατέρα του κατάγεται από την Οδησσό, ενώ οι πρόγονοι της μητέρας του ήταν Εβραίοι της Λιθουανίας. Μεγαλώνει ακούγοντας blues και country και αργότερα πρώιμο rock ‘n’ roll. Στο γυμνάσιο, παίζει φυσαρμόνικα, πιάνο και κιθάρα, ενώ συμμετέχει και στην πρώτη του μπάντα, τους Shadow Blasters, που όμως δεν θα διαρκέσουν πολύ. Τη θέση τους θα πάρουν οι Golden Chords.
Τα τέλη της δεκαετίας του 1950 τον βρίσκουν να φοιτά στο Πανεπιστήμιο της Μινεάπολης, όπου γνωρίζει τη μουσική του folk θρύλου, Woody Guthrie. Αποφασίζει να τον συναντήσει και έχοντας αυτό στο μυαλό του, εγκαταλείπει τις σπουδές του και φτάνει στη Νέα Υόρκη. Αλλάζει το όνομά του σε Bob Dylan, κατά μία εκδοχή αποτίνοντας έτσι φόρο τιμής στον ποιητή Dylan Thomas. Ο ίδιος ο Dylan θα δηλώσει σε συνέντευξή του το 2004: «Γεννιέσαι με λάθος όνομα, λάθος γονείς. Συμβαίνουν αυτά. Ονομάζεις λοιπόν τον εαυτό σου, όπως θες να τον ονομάσεις. Αυτή είναι η Γη της Ελευθερίας».
Μέχρι σήμερα η πορεία του καταγράφει περισσότερα από 50 άλμπουμ, ορισμένα εκ των οποίων σφράγισαν την εποχή τους, και όχι μόνο. Από το πρώτο με το όνομα του και το δεύτερο «The Freewheelin’ Bob Dylan» (1963) μέχρι το Highway 61 Revisited (1965) και Blonde on blonde (1966) –ίσως το magnum opus της πρώτης περιόδου του- έως το Love and Theft (2001) – που ο Dylan επανασυστήνεται στις νέες γενιές μουσικόφιλων και μέχρι σήμερα, η προσφορά και η επιρροή του στη μουσική είναι ανυπολόγιστη. Όχι μόνο ως τραγουδοποιός, αλλά και ως τραγουδιστής, καθώς με την ένρινη ερμηνεία του, ανέτρεψε το στερεότυπο της συμβατικά «σωστής» φωνής, επαναπροσδιορίζοντας ουσιαστικά τον ρόλο αυτό.
Είναι ο καλλιτέχνης με τις «χίλιες» ιδιότητες και τους άλλους τόσους χαρακτηρισμούς. Τραγουδιστής και τραγουδοποιός, ποιητής και συγγραφέας, ηθοποιός και ζωγράφος, ραδιοφωνικός παραγωγός… Τον ονόμασαν «τραγουδιστή της επανάστασης και της εργατικής τάξης», «στρατευμένο τροβαδούρο», «καθοδηγητή», «προφήτη»... Φαίνεται όμως πως ο Dylan ουδέποτε θέλησε τον ρόλο της φωνής του κινήματος. Σε μια φάση της καριέρας του εγκατέλειψε τα τραγούδια διαμαρτυρίας και άρχισε να δημιουργεί πολύπλοκα rock ποιήματα, αργότερα ακόμα και να προβάλει την εικόνα του ανθρώπου που ανακάλυψε τον χριστιανισμό στρέφοντας τη δημιουργία του σε πιο gospel μονοπάτια. «Πριν από χρόνια έλεγαν ότι είμαι προφήτης. Τους απαντούσα «Όχι δεν είμαι προφήτης» κι εκείνοι έλεγαν «Ναι, είσαι προφήτης». Τους έλεγα «όχι δεν είμαι» και μου έλεγαν «Είσαι, είσαι προφήτης». Τώρα που τους λέω ότι ο Ιησούς Χρηστός είναι η απάντηση, μου λένε «Δεν είσαι προφήτης». Τους είναι αδύνατον να το διαχειριστούν». Πάντως η σχέση του Dylan με τον Χριστιανισμό δεν τον αποξένωσε μόνο από μεγάλη μερίδα του κοινού του, αλλά και από συναδέλφους του. Λίγο πριν τη δολοφονία του, ο John Lennon ηχογράφησε το τραγούδι "Serve Yourself" ως απάντηση στο "Gotta Serve Somebody" του Dylan.
Φαίνεται πως με μεγάλη δυσκολία θα βρούμε εκεί έξω κάποιον μεγάλο καλλιτέχνη που να μην έχει διασκευάσει συνθέσεις του Dylan: Από τους Byrds, Sonny and Cher, The Hollies, Manfred Mann, Nina Simone, Sam Cooke, The Band, The Turtles, Ramones, Fairport Convention, Neil Young, George Harrison, Joan Baez, Lou Reed, Johnny Cash και Jimi Hendrix, μέχρι τους Rolling Stones, Nico, Rage Against the Machine, Mark Lanegan,.Patti Smith, Pearl Jam, Nick Cave & The Bad Seeds ,P.J. Harvey, Beck και The White Stripes, αποδεικνύοντας έτσι όχι μόνο το εύρος της επιρροής του, αλλά και τον θαυμασμό τόσο ετερόκλητων μουσικών όλα αυτά τα χρόνια. Όπως εξάλλου έγραψε η δημοσιογράφος της USA Today, Edna Gundersen: «Το μουσικό DNA του Dylan έχει περάσει σχεδόν σε κάθε εκδοχή της δημοφιλούς μουσικής από το 1962».
Έχει λάβει αναρίθμητα βραβεία (Grammy, Golden Globe, καθώς και ένα Oscar το 2001 για το τραγούδι του Things have changed). Το περιοδικό Rolling Stone τον έχει χαρακτηρίσει ως τον σημαντικότερο σόλο καλλιτέχνη (το ίδιο περιοδικό κατέταξε το Like a rolling stone στην πρώτη θέση στη λίστα με τα 500 τραγούδια όλων των εποχών),. ενώ το Time τον συμπεριέλαβε στους πιο σημαντικούς ανθρώπους του περασμένου αιώνα χαρακτηρίζοντάς τον «μεγάλο ποιητή, καυστικό επικριτή και καθοδηγητή της γενιάς της επανάστασης». Κατά την τελετή ένταξής του στο Rock and Roll Hall of Fame το 1988, ο Bruce Springsteen είπε στην εναρκτήρια ομιλία του: "Ο Bob απελευθέρωσε τη σκέψη μας, όπως ο Elvis απελευθέρωσε το σώμα μας. Μας έδειξε ότι παρότι η μουσική είναι από τη φύση της σωματική, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να είναι και πνευματική». Το 2008, τιμήθηκε με ειδικό βραβείο Pulitzer για «τις λυρικές συνθέσεις του, εξαιρετικής ποιητικής δύναμης», αλλά και για «τη βαθιά επιρροή του στη μουσική και την αμερικανική κουλτούρα».
Μόλις πρόσφατα η μουσική πορεία του, έγινε αντικείμενο μελέτης στο Πανεπιστήμιο της Βοστόνης. Στα σεμινάρια που ήδη έχουν ξεκινήσει στην Αμερικανική πόλη, φοιτητές ανθρωπολογίας και κοινωνιολογίας. προσπαθούν να “αποκρυπτογραφήσουν” τους μηχανισμούς και την τέχνη της ποίησης των τραγουδιών του. Όπως αναμενόταν φοιτητές από κάθε πανεπιστήμιο της Αμερικής επισκέπτονται την Βοστόνη για να πάρουν μέρος στα σεμινάρια.
Δεκαεπτά χρόνια μετά την εμφάνισή του στον Λυκαβηττό, ο Bob Dylan επιστρέφει στην Αθήνα, στο πλαίσιο της περιοδείας του «Never Ending Tour». που ξεκίνησε το 1988 και συνεχίζει ακόμα, μετρώντας πάνω από 2000 εμφανίσεις!
Το Σάββατο 29 Μαΐου, το Terra Vibe στη Μαλακάσα, υποδέχεται τον κορυφαίο τραγουδιστή και τραγουδοποιό στην τέταρτη κατά σειρά εμφάνισή του, σε ελληνικό έδαφος! Στο πλαίσιο της ίδιας περιοδείας, ο Dylan αναγκάστηκε να ματαιώσει τις προγραμματισμένες για την Κίνα συναυλίες του, καθώς το υπουργείο Πολιτισμού της χώρας δεν του επέτρεψε να εμφανιστεί στο Πεκίνο και την Σαγκάη. Ο λόγος είναι ότι θεωρείται ανεπιθύμητος λόγω της ακτιβιστικής του δράσης υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
ΗΛΙΑΣ ΚΑΤΙΡΤΖΙΓΙΑΝΟΓΛΟΥ